การประเมินอัตราเสี่ยง

การประเมินอัตราเสี่ยง (Assessment of risk status)

เพื่อที่จะได้ประโยชน์อย่างเต็มที่ต่อการให้การรักษาเสริมในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม หลังจากที่ได้รับการรักษาเฉพาะที่แล้ว จำเป็นต้องประเมินอัตราเสี่ยงของผู้ป่วยว่าจำเป็นต้องได้รับการรักษาเสริมหรือไม่ จำเป็นต้องเน้นไว้ว่าปัจจัยเสี่ยงของผู้ป่วยที่มีผลต่อการพยากรณ์ของโรคนั้นไม่จำเป็นเสมอไปที่จะบอกถึงการตอบสนองของโรคต่อยา (prediction of response) ปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ มีดังนี้

ต่อมน้ำเหลืองบริเวณรักแร้ (Axillary nodal status) เป็นปัจจัยที่บอกพยากรณ์โรคที่สำคัญที่สุด และจำนวนต่อมน้ำเหลืองที่ถูกลุกลามโดยมะเร็งนั้นขึ้นกับขนาดของมะเร็งปฐมภูมิด้วย⁵ ผู้ป่วยที่มีมะเร็งลุกลามไปต่อมน้ำเหลืองจะมีพยากรณ์โรคเลวกว่าผู้ป่วยที่โรคไม่ได้ลุกลามไปต่อมน้ำเหลือง ตารางต่อไปนี้แสดงระยะปลอดโรคในกลุ่มผู้ป่วยที่มีสถานะต่อมน้ำเหลืองต่าง ๆ ^{6, 7}

Lymph node

Status

Relapse-free survival (%)

5 Yr 10 Yr

L.N. negative

L.N. + without

Adjuvant treatment

1-3 nodes

10 or more

65 – 80 60

40 – 50 30

60 – 70 50

30 < 20

นอกจากนี้ในผู้ป่วยที่มะเร็งไม่ได้ลุกลามไปต่อมน้ำเหลืองนั้น ยังมีกลุ่มย่อยที่มีพยากรณ์โรคไม่ดีนัก จาก St. Gallen conference 1995⁸ ได้ แบ่งผู้ป่วยกลุ่มนี้ออกเป็น 3 กลุ่มย่อย ซึ่งมีอัตราเสี่ยงต่อการกลับเป็นใหม่ของโรคต่าง ๆ กัน โดยอาศัย ขนาดของมะเร็งปฐมภูมิ พยาธิสภาพ ER status และอายุ เป็นตัวแบ่ง ดังตารางที่ 1

ตารางที่ 1 Risk groups ในผู้ป่วย node-negative

Risk factors

Minimal/low risk

(all of the specified factors)

“Good risk”

“High risk”

(at least one of the specified factors)

Tumor size^a

ER status^b

Grade^b

Age^c

< 1 cm

Positive

Grade 1

(uncertain significance for tumors < 1 cm)

> 35 years

1-2 cm

Positive

Grade 1-2

> 2 cm

Negative

Grade 2-3

ER estrogen receptor

^{a It was generally agreed that pathological tumor size (of invasive
component) was the most
important prognostic factor for defining additional risk of relapse.
^{b ER status and grade are expressions of the malignant tranformation of the tumor
cell, and it is
difficult to precisely dichotomize these features to indicate a good versus bad
prognosis.
^{c Patients who develop breast cancer at an early age are considered to be at high risk of
relapse,
although an exacr age threshold for this increased risk has not been
defined. While acknowl edging
this fact, the Panel did not accept age as a factor for influencing the choice of treatment
(chemotherapy or endocrine therapy).

Classication of patients with node-negative disease into three risk
groups, according to the consensus Panel recommendations made at the 1995 St. Gallen Conference
(adapted from Goldhirsch et al. 1995)

พบว่าในกลุ่มที่เป็น high-risk และ
good-risk ควรจะได้รับการรักษาเสริมด้วยยา ส่วนในกลุ่มที่เป็น
low/minimal risk นั้น การรักษาเสริมด้วยยาอาจไม่จำเป็น
สภาวะประจำเดือน (Menopausal status) มะเร็งเต้านมในผู้ป่วยวัยก่อนหมดประจำเดือนนั้น
(premenopause) มักจะรุนแรงกว่าในกลุ่มซึ่งหมดประจำเดือนแล้ว
(postmenopause) ในผู้ป่วยที่ไม่แน่ใจ ในสภาวะประจำเดือนอาจใช้วิธีการตรวจ estrogen activity จาก vaginal cytology หรือหาระดับ follicle stimulating hormone
(FSH) หรือ estradiol
Hormone receptor status ซึ่งได้แก่ estrogen receptor
(ER) และ progesterone receptor (PR) โดยทั่วไปพบว่า⁹
Premenopause ER+ ประมาณ 60% ของผู้ป่วย
Postmenopause ER+ ประมาณ 80% ของผู้ป่วย
All patients PR+ ประมาณ 60% ของผู้ป่วย
ER+,PR+ ประมาณ 50% ของผู้ป่วย
ER-, PR- ประมาณ 20% ของผู้ป่วย
ในผู้ป่วยที่มี negative receptor จะมีพยากรณ์ของโรคและการตอบสนองต่อการรักษาด้วยฮอร์โมนเลวกว่าในกลุ่มที่มี positive receptor
ขนาดของมะเร็งปฐมภูมิ ผู้ป่วยที่มีขนาดมะเร็งปฐมภูมิเล็กกว่า 2 ซม. จะมีพยากรณ์โรคดีกว่าผู้ที่มีมะเร็งปฐมภูมิใหญ่
Oncogene expression มะเร็งที่มี expression ของ tumor suppressor gene เช่น p53 หรือ
proto-oncogenes เช่น c-erb B2 และ bcl-2 มักมีพยากรณ์โรคที่เลวกว่า}}}