ชนิดของ Stereotactic Radiosurgery
วิธีการที่ใช้มีดังนี้คือ
1. ฝังสารกัมมันตรังสีเข้าไปยังส่วนที่ต้องการโดยตรง
(Implantation) ซึ่งแบ่งเป็น
ก. ใช้สารกัมมันตรังสีที่เป็นน้ำ (unsealed source) และให้เฉพาะรังสีเบต้า เช่น 32P chromic
phosphate ซึ่งใช้ในสหรัฐอเมริกา และ 90 Y (Yttrium) ซึ่งใช้ในยุโรปและญี่ปุ่น (10,15) ฉีดเข้าถุงน้ำ
เช่น ใน cranio-pharyngioma ซึ่งได้ผลถึง 96% (10,15) และต่อม pituitary ยังทำงานปกติมากกว่า 50%
ปริมาณรังสีที่ให้ที่ผนังของ cyst ประมาณ 20,000 cGy โดยใช้ 32P 255 mCi (5)
ข. ใช้สารกัมมันตรังสีที่เป็นของแข็ง (sealed source) โดยใช้เข็มกลวงแทงเข้าไปในก้อน
เนื้องอกของสมอง แล้วใช้สารกัมมันตรังสี เช่น 125I (5,16) หรือ 192Ir HDR สอดเข้าไปในเข็มตรงตำแหน่ง
ของก้อนนั้นเพื่อให้ก้อนเนื้อได้รังสีโดยตรง โดยทั่วไปจะใช้กับก้อนไม่เกิน 5 cm. ไม่ติดกับเส้นเลือด และ
เป็น supratentorial lesion ใช้ปริมาณรังสี 50-60 Gray ใน 5-6 วัน สำหรับ 125I
2. ใช้วิธีการฉายรังสี โดยใช้ลำรังสีเล็ก ๆ ฉายเข้าหลายทิศทางสู่ตำแหน่ง หรือก้อนที่ต้องการ
ซึ่งแบ่งใหญ่ ๆ ได้ 3 วิธี คือ
ก. ใช้เครื่อง gamma-knife เครื่องนี้ประกอบด้วย ต้นกำเนิดรังสีโคบอลต์ จำนวน 201 อัน
อันละ 30 Ci แต่ละอันจะฉายรังสีไปยังจุด ๆ เดียวกัน ซึ่งเป็นตำแหน่งศูนย์กลาง และห่างจากต้นกำเนิด
ประมาณ 40 ซ.ม. เวลาทำการฉายรังสีก็จะวางตำแหน่งจุดกลางของก้อน หรือตำแหน่งที่ต้องการฉาย
ให้ตรงกับจุดศูนย์กลางของเครื่อง การเรียงตัวของต้นกำเนิดรังสีมี 2 แบบคือ แบบ U-type หรือ
prototype A. ซึ่งใช้ในประเทศสหรัฐอเมริกา ต้นกำเนิดรังสีจะเรียงเป็นแนวด้านบนของศีรษะจากหน้า
ไปหลัง ดังรูปที่ 1 อีกแบบคือ O - type หรือ prototype B ซึ่งต้นกำเนิดรังสีโคบอลต์จะเรียงเป็น
วงกลมรอบศีรษะ 5 แถว ดังรูปที่ 2 ทั้ง 2 แบบ จะมี secondary collimator หรือ helmet ซึ่งเปลี่ยน
ได้ 4 ขนาด คือ 4, 8, 14 และ 18 มิลลิเมตร ที่จุดศูนย์กลาง และถ้าลำรังสีใดผ่านตาก็สามารถเปลี่ยน
เป็นไม่มีรูให้รังสีผ่านได้ เพื่อไม่ให้ตาถูกรังสี
ข. ใช้เครื่อง Linear Accelerator ในการฉาย โดยมีอุปกรณ์ประกอบในการทำให้ขนาด
ของรังสีที่ออกมาเล็กลงเป็นขนาดมิลลิเมตร คือ ตั้งแต่ 4 ถึง 50 มิลลิเมตร จึงใช้รักษาขนาดของก้อน
5-25 c.c. ได้ดีกว่าเครื่อง gamma knife (11) วิธีการฉายก็โดย ตั้งจุดศูนย์กลางของก้อน หรือบริเวณ
ของสมองที่ต้องการฉายให้ตรงกับจุดศูนย์กลางของการหมุนของหัวฉายรังสี (gantry) และเตียง (couch)
แล้วฉายโดยหมุนหัวฉายและเตียง ซึ่งจะหมุนพร้อมกันหรือไม่พร้อมกันก็ได้ ขอยกตัวอย่างวิธีการฉาย
ของสถาบันวิจัยมะเร็ง เมือง Heidelberg ประเทศเยอรมันนี ซึ่งใช้ 9 arcs ในการฉายดังแสดงไว้ใน
ตารางที่ 1 การฉายด้วยเครื่อง linear accelerator นี้จะใช้ทั้งการฉายครั้งเดียว (single fraction) ซึ่งใช้
ในการรักษา AVM และฉายหลายครั้ง (multiple fractions) ประมาณ 5-6 ครั้ง ซึ่งใช้ในพวก tumor
โดยใช้ frame หรือหน้ากากที่ถอดออกได้ โดยการยึดศีรษะไม่ต้องเจาะผ่านผิวหนังไปยึดกระโหลก
ศีรษะเหมือน แบบ frame ที่ใช้ในการฉายครั้งเดียว
|
Introduction |
|
|
การใช้รักษาโรค (Clinical Uses) |
|
|
Stereotactic Radiosurgery |
|
|
Home Page |