ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ
	การตรวจมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ
	ระยะของโรคมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ
	การรักษาโรคมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ

 

ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะเป็นอวัยวะที่อยู่ในช่องท้องส่วนล่าง รูปร่างเหมือนบอลลูนมีกล้ามเนื้อ ยืดหดได้ ทำให้กระเพาะปัสสาวะหดขยายได้ ไตจะกรองของเสียในเลือดได้เป็นของเหลว ผ่านไปที่ท่อปัสสาวะลงมาเก็บไว้ที่กระเพาะปัสสาวะก่อนที่จะถูกขับถ่ายออกจากร่างกายผ่าน ทางท่อปัสสาวะ มะเร็งกระเพาะปัสสาวะเกิดจากความผิดปกติของเซลล์บุกระเพาะปัสสาวะ ซึ่งแบ่งได้ เป็น 3 ชนิดตามชนิดของเซลล์ 1. Transitional Cell Cancer (TCC) พบบ่อยที่สุดเกิดจากเซลล์เยื่อบุชั้นในสุดที่ ทำหน้าที่ยืดหดเวลากระเพาะปัสสาวะขยายหรือบีบตัว 2. Squamous Cell Carcinoma (SCC) เกิดจากเซลล์รูปสี่เหลี่ยม เกิดจากการ ระคายเคืองหรือติดเชื้อเรื้อรังที่กระเพาะปัสสาวะ 3. Adenocarcinoma เกิดจากเซลล์ที่เป็นต่อมเกิดจากการระคายเคืองหรือติดเชื้อ เรื้อรังที่กระเพาะปัสสาวะเช่นกัน มะเร็งที่เป็นอยู่เฉพาะเยื่อบุ เรียกว่าเป็นระดับตื้น (superficial) ถ้าทะลุเยื่อบุลงไปลึกกว่านั้นเรียกชั้นลึก (invasive) ปัจจัยเสี่ยง คือ การสูบบุหรี่, เป็นนิ่วเรื้อรัง, สัมผัสสารเคมีนานๆ, กินเนื้อปิ้งย่าง, อาหารไขมันสูง, ชายผิวขาวสูงอายุ, ติดเชื้อพยาธิบางชนิด อาการ มีเลือดในปัสสาวะ โดยอาจปัสสาวะสีปกติแดงจาง หรือแดงเข้มขึ้นกับปริมาณเลือดที่ เจือปนโดยแม้แต่ปริมาณน้อยที่ไม่สามารถเห็นด้วยตาเปล่า สามารถตรวจพบได้ในปัสสาวะ หรือแม้มีสีแดงแล้วกลับมาเป็นสีปกติก็ควรตรวจหาสาเหตุปวดขณะปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อยมี อาการอยากถ่ายปัสสาวะแต่ถ่ายไม่ออก ปวดหลัง

การตรวจมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ - ตรวจปัสสาวะ - ตรวจภายในทางช่องคลอดและก้น - เพาะเชื้อปัสสาวะเพื่อให้ทราบว่ามีการติดเชื้อปนเปื้อนหรือไม่ - การอัลตราซาวนด์ เป็นการตรวจโดยใช้คลื่นอัลตราซาวนด์สะท้อนให้เห็นรูปร่าง ลักษณะของกระเพาะปัสสาวะได้ โดยเป็นการตรวจที่สะดวก ง่าย รวดเร็ว ค่าใช้จ่ายไม่มาก แต่ภาพอาจไม่ชัดเจนเท่า MRI scan - ตรวจ IVP (Intravenous Pyelogram) การฉีดสารทึบรังสีเข้าไปในเลือดเพื่อ ให้สามารถเอ็กซเรย์ให้เห็นรูปร่างไต กระเพาะปัสสาวะ ทางเดินปัสสาวะ - เอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) โดยมีการฉีดสารทึบรังสีเข้าไปในเส้นเลือด และเครื่อง CT scan จะ scan อย่างละเอียดเพื่อให้ได้ภาพตัดขวางทุกส่วนของลำตัวเพื่อ ให้เห็นรายละเอียดของทุกอวัยวะได้ดี โดยเมื่อเห็นก้อนที่สงสัยว่าผิดปกติก็สามารถตัดชิ้น เนื้อไปตรวจได้ - Magnetic Resonance Imaging Scan (MRI scan) เป็นการตรวจคล้ายกับ CT scan แต่จะสามารถเห็นรายละเอียดของเนื้อเยื่อได้ดีกว่า CT scan เครื่องตรวจมี ลักษณะเป็นอุโมงค์ และมีเสียงดังขณะตรวจ ดังนั้นอาจไม่เหมาะสำหรับคนเป็นโรคที่กลัว ที่แคบ - PET scan ตรวจโดยการฉีดสารรูปร่างโมเลกุลคล้ายน้ำตาลเข้าไปในเส้นเลือด หากร่างกายมีเซลล์มะเร็งอยู่เซลล์จะจับสารเหล่านี้มากกว่าเซลล์ปกติ เมื่อใช้กล้องที่ สามารถจับภาพสารนี้ได้มาถ่ายภาพก็ทำให้สามารถเห็นได้ว่าตำแหน่งใดมีความผิดปกติ - ส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะซึ่งเป็นการส่องกล้องจากท่อปัสสาวะเข้าไปตรวจดู ภายในกระเพาะปัสสาวะ และตัดชิ้นเนื้อมาตรวจ โดยมีการใช้ยาชาหรือดมยาแล้วแต่ กรณี โดยมี Fluorescence cystoscopy เป็นการส่องกล้องที่มีการฉีดสารเรืองแสง เข้าไปให้จับกับเซลล์ที่ผิดปกติจะเรืองแสงให้แพทย์เห็นได้ - การตัดชิ้นเนื้อมาตรวจในบางครั้งอาจมีการใช้ อัลตราซาวนด์หรือเอ็กซเรย์ คอมพิวเตอร์ร่วมด้วยเพื่อหาตำแหน่งที่จะตัดได้ดียิ่งขึ้น ในบางรายอาจมีการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า,เอ็กซเรย์ปอด (ดูว่ามีการกระจาย ของโรคไปที่ปอดหรือไม่)

ระยะของโรคมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ ระยะ 0 - เซลล์มะเร็งยังอยู่ในชั้นเยื่อบุกระเพาะปัสสาวะแบ่งเป็น 0a - คือ papillary carcinoma รูปร่างคล้ายกับเห็ดโตอยู่ด้านใน กระเพาะปัสสาวะ 0is - carcinoma is situ ก้อนมะเร็งแบนๆ อยู่ด้านในกระเพาะปัสสาวะ ระยะ I - เซลล์มะเร็งยังอยู่ในชั้นใต้เยื่อบุกระเพาะปัสสาวะ ระยะ II - เซลล์มะเร็งยังอยู่ในชั้นกล้ามเนื้อของกระเพาะปัสสาวะ ระยะ III - เซลล์มะเร็งยังอยู่ในชั้นไขมันที่บุอยู่รอบนอกกระเพาะปัสสาวะ หรือ อวัยวะข้างเคียงอื่นใกล้ๆ ระยะ IV - เซลล์มะเร็งกระจายไปภายในช่องท้องและต่อมน้ำเหลือง การพยากรณ์โรคตามระยะ ระยะที่ อัตราการมีชีวิตที่ 5 ปี 0 98% I 88% II 63% III 46% IV 15%

การรักษาโรคมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ การรักษาที่มีผลวิจัยที่น่าเชื่อถือทางการแพทย์มีดังนี้ การผ่าตัด,การฉายแสง,เคมีบำบัด การผ่าตัด มีหลายชนิด คือ - Transurethral resection (TUR) with fulguration: คือการส่องกล้องเล็กๆ เข้าไปในท่อปัสสาวะโดยที่ปลายของกล้องจะมีลวดไฟฟ้าอยู่ ซึ่งสามารถจี้ก้อนมะเร็งออก ไปได้ ใช้ในการวินิจฉัยและรักษา โดยมีการใช้ยาชาหรือดมยาด้วยใช้ในระยะต้นๆ ไม่ ลุกลามลงไปลึก ผลข้างเคียงค่อนข้างน้อย อาจมีเลือดออก รู้สึกไม่สบายท้องเล็กน้อย ไม่ ต้องนอนโรงพยาบาล สามารถกลับไปทำงานปกติได้ในเวลาไม่นาน ผลข้างเคียงระยะ ยาว ถ้าหากต้องส่องเข้าไปตัดชิ้นเนื้อหลายครั้ง อาจมีแผลเป็นและเสียความยืดหยุ่นของ กระเพาะปัสสาวะ ซึ่งมีผลให้ปัสสาวะบ่อย ไม่สามารถควบคุมปัสสาวะได้ - Radical cystectomy: ใช้เมื่อมะเร็งลุกลามเข้าไปถึงชั้นกล้ามเนื้อแล้วผ่าเอา กระเพาะปัสสาวะ ต่อมน้ำเหลืองและอวัยวะข้างเคียงออกไปด้วย (ต่อมลูกหมาก เซมินัล เวสสิเคิล มดลูก รังไข่ ช่องคลอดบางส่วน) ทำภายใต้การดมยาสลบ - Segmental cystectomy: ผ่าตัดกระเพาะปัสสาวะบางส่วน ใช้ในกรณีที่เป็น มะเร็งชนิดไม่รุนแรงและเป็นอยู่แค่ตำแหน่งเดียวในกระเพาะปัสสาวะ ทำภายใต้การ ดมยาสลบ ต้องนอนโรงพยาบาล สามารถกลับไปทำกิจวัตรตามปกติได้ใน 4-6 สัปดาห์ ผลข้างเคียงที่อาจเกิดได้แก่ เลือดออก,ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ,กลั้นปัสสาวะไม่อยู่, มีการทำกระเพาะปัสสาวะเทียมหลังจากที่ตัดไป โดยหลังผ่าตัดก็อาจมีการให้การรักษาเสริมเพื่อฆ่าเซลล์มะเร็งที่ยังหลงเหลืออยู่ ที่ตามองไม่เห็น ด้วยเคมีบำบัดหรือรังสีรักษา รังสีรักษา การใช้พลังงานจากรังสีเพื่อฆ่าเซลล์หรือหยุดการเติบโตของเซลล์ แบ่งเป็น 2 ชนิด ใหญ่ๆ คือ การฉายรังสีจากภายนอกตัวผู้ป่วย และการใส่หรือฝังแร่ภายในตัวผู้ป่วย โดย หลังผ่าตัดรังสีสามารถฆ่าเซลล์มะเร็งที่หลงเหลืออยู่ภายในตัวผู้ป่วยที่ไม่สามารถเห็นได้ ด้วยตาเปล่าขณะผ่าตัด ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้ คือ สีผิวบริเวณที่โดนฉายอาจคล้ำขึ้น คลื่นไส้อาเจียน ปวด-แสบขัดเวลาปัสสาวะ ท้องเสีย เพลีย เม็ดเลือดต่ำ อย่างไรก็ตาม ไม่ได้เกิดกับทุกคน และส่วนใหญ่สามารถรักษาได้ หรือบางภาวะอาจดีขึ้นเองในเวลาต่อมา ปัจจุบันมีการใช้การฉายรังสีร่วมกับยาเคมีบำบัดเพื่อการรักษาแบบสงวนกระเพาะ ปัสสาวะ ในมะเร็งระยะที่ 2-4 ยาและเคมีบำบัด การฉีดสารเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะ (Intravesical Therapy) เป็นการฉีดสารเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะ โดยตรงผ่านสายยางที่ใส่ไปในท่อ ปัสสาวะ โดยสารที่มักใช้คือ สาร Bacillus Calmette-Guerin (BCG) ใช้ในการรักษา มะเร็งกระเพาะปัสสาวะระยะต้นๆ BCG เป็นแบคทีเรียชนิดหนึ่ง โดยร่างกายจะสร้าง ภูมิขึ้นมาต่อต้านเชื้อโรคนี้ซึ่งจะเป็นการต่อต้านเซลล์มะเร็งด้วย โดยฉีดสัปดาห์ละครั้ง 6 สัปดาห์ ผลข้างเคียงคือ อาจมีอาการไข้ปวดเมื่อยตามตัวได้ Interferon โดยเฉพาะชนิดอัลฟ่า สามารถนำมาใช้ได้ในลักษณะเดียวกัน อาการ ข้างเคียงเช่น ปวดตามตัวคลื่นไส้อาเจียน นอกจากนี้ยังมีการฉีดยาเคมีบำบัดเข้าทางกระเพาะปัสสาวะเช่นกัน เช่น Mitomycin, Thiotepa, Valrubicin, Doxorubicin, Gemcitabine ผลข้างเคียงคือ ระคายเคืองแสบกระเพาะปัสสาวะได้ เคมีบำบัด มีการให้เคมีบำบัดหลายแบบ ให้เคมีบำบัดก่อนผ่าตัด (neoadjuvant therapy) เพื่อลดขนาดของก้อน ให้หลังผ่าตัด (Adjuvant therapy) เพื่อช่วยฆ่าเซลล์ที่เหลือ ให้ พร้อมรังสีรักษา (concurrent therapy) เพื่อช่วยให้เซลล์ตอบสนองการฉายรังสีดีขึ้น ยาเคมีบำบัดที่นิยมให้ร่วมกับการฉายแสงคือ Cisplatin, Fluorouracil, Mitomycin-C, Paclitaxel การใช้ยาเคมีบำบัดร่วมกันหลายตัวอาจได้ผลดีกว่าเช่น - Metrotrexate,vinblastine,Doxorubicin(Adriamyci),Cisplatin (MVAC) - Gemcitabine, Cisplatin (GemCIS) - Carboplatin, Paclitaxel หรือ Docetaxel - อื่นๆ เช่น Bleomycin,Cyclophosphamide,Ifosfamide,Metrotrexate, Pemetrexate การเลือกชนิดยาหรือการรักษาก็ต้องประเมินโดยแพทย์จะพิจารณาเลือกยาเหมาะสม ที่ร่างกายรับได้ ผลข้างเคียงที่อาจเกิดได้คือ คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ผมร่วง เจ็บปาก เม็ดเลือดต่ำ เลือดออก เพลีย แต่อย่างไรก็ตามผลข้างเคียงเหล่านี้สามารถรักษาได้โดย แพทย์จะติดตามดูแลรักษาอย่างใกล้ชิด การใช้ยาเพื่อฆ่าหรือหยุดการแบ่งตัวของเซลล์ โดยมีการให้ยาทางเส้นเลือดดำ ทางปาก หรือเฉพาะที่ ซึ่งการจะรักษาแบบใดนั้นขึ้นอยู่กับระยะของโรคที่เป็น

ขณะนี้กำลังมีการศึกษาใหม่ๆ มากมายเกี่ยวกับวิธีการรักษาโรคนี้ เช่น เคมีบำบัด ใหม่ๆ ยา Targeted therapy ยาต้านการแบ่งตัวของเส้นเลือด การบำบัดด้วยแสง โดย ยังอยู่ในขั้นตอนการวิจัย การรักษาแต่ละระยะของโรค การจะรักษาอย่างไรนั้นขึ้นกับขนาดก้อน ความลึกของการลุกลาม ดังนั้นจึงสัมพันธ์ กับระยะของโรค ระยะ 0-รักษาโดยผ่าตัด TUR แล้วอาจตามด้วยการให้ยา BCG หรือเคมีบำบัด ทางกระเพาะปัสสาวะ โดยระยะ 0a มีการพยากรณ์ที่ดีกว่าระยะ 0cis ระยะ I-รักษาคล้ายระยะ 0 ยกเว้นสำหรับรอยโรคที่เป็นเนื้อร้ายมาก (high grade) และ/หรือเป็นหลายที่ จะทำการรักษาแบบผ่าตัดกระเพาะปัสสาวะ แล้วอาจตามด้วยการ ให้ยาเคมีบำบัดและ/หรือฉายแสง ระยะ II-การรักษาในระยะนี้คือการผ่าตัดแบบ Radical cystectomy หรือ Partial cystectomy โดยมักมีการให้เคมีบำบัดร่วมด้วยไม่ว่าก่อนหรือหลังการผ่าตัด บางรายที่ เป็นรอยโรคเล็กอันเดียว อาจรักษาแบบระยะ I ได้คือ ผ่าตัด TUR แล้วตามด้วยการให้ ยาเคมีบำบัดและฉายแสง แต่ต้องตรวจติดตามอย่างใกล้ชิดเพราะมีโอกาสเป็นซ้ำได้มาก สำหรับรายที่ไม่สามารถผ่าตัดได้อาจรักษาโดยการฉายรังสีและ/หรือเคมีบำบัด ระยะ III-ผ่าตัดกระเพาะปัสสาวะและต่อมน้ำเหลืองหรือรังสีรักษาร่วมกับเคมีบำบัด ระยะ IV-ผ่าตัดกระเพาะปัสสาวะและต่อมน้ำเหลือง, รังสีรักษาร่วมกับเคมีบำบัด หรือบรรเทาอาการโดยให้เคมีบำบัดหรือการฉายแสง การรักษาสำหรับการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ-สามารถรักษาโดย ผ่าตัด ฉายแสง เคมีบำบัด แล้วแต่ดุลยพินิจของแพทย์