ความสามารถในการตอบสนองต่อรังสีของมะเร็ง

เราสามารถแบ่งมะเร็งตามความไวต่อรังสีออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ

1. Radiosensitive tumor ปริมาณของรังสีที่ใช้ในการทำลายมะเร็ง ชนิดนี้ค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับเนื้อเยื่อปกติ เช่น

- Leukemia

- Lymphoma

- Embryonic tumor

- Wilms' tumor, Neuroblastoma, Medulloblastoma

- Seminoma, Dysgerminoma

2. Limited sensitive tumor ปริมาณรังสีที่ใช้ในการทำลายมะเร็ง ชนิดนี้สูงกว่าในกลุ่มแรก แต่ยังไม่เกินปริมาณที่เนื้อเยื่อปกติทนได้ เช่น squamous cell carcinoma, adenocarcinoma

3. Radioresistant tumor ปริมาณรังสีที่ใช้ในการทำลายมะเร็ง ชนิดนี้ใกล้เคียงหรือสูงกว่าปริมาณรังสีที่เนื้อเยื่อปกติจะทนได้ ได้แก่ Soft tissue sarcoma, Melanoma

Radiosensitivity แตกต่างกับ Radiocurability เพราะ radiosensitivity เป็นการบอกถึงความไวในการตอบสนองต่อรังสีเท่านั้น (degree and speed of regression) ส่วน radiocurability จะบอกถึงความสามารถในการกำจัดเซลล์มะเร็ง ให้หมด (eradication) เราพบว่า radiosensitive tumor มีแนวโน้มที่จะแพร่กระจาย ได้เร็ว เช่น Small Cell Lung Cancer ( SCLC )ซึ่งไวต่อรังสีมะเร็ง จะยุบเร็วหลัง จากได้รับรังสี และปริมาณรังสีทั้งหมดในการควบคุมโรคในปอดไม่สูงนัก แต่ในขณะเดียวกัน ผู้ป่วย SCLC ส่วนมากมี distant metastasis แล้วตั้งแต่ได้รับ การวินิจฉัยโรค เพราะฉะนั้นใน SCLC จึงถือเป็น radiosensitive tumor แต่ไม่ใช่ radiocurable tumor

การตอบสนองของเซลต่อรังสีนอกจากจะขึ้นกับชนิดของมะเร็งแล้ว ยังขึ้นกับ oxygenation ในเนื้อเยื่อนั้น ๆ ด้วยเซลล์ ที่ขาด O2 จะค่อนข้างดื้อต่อรังสี ดังนั้น vascular tumor จะไวต่อการตอบสนองต่อรังสีมากกว่าเนื้อเยื่อปกติก็มี การตอบสนองต่อรังสีไม่เท่ากัน อวัยวะบางอย่างทนต่อปริมาณรังสีได้ต่ำ เช่น lens,ovary, testes, bone marrow ในขณะที่อวัยวะบางอย่างทนต่อรังสีได้สูง เช่น uterus, vagina ถ้าอวัยวะใดได้รับปริมาณรังสีสูงเกินกว่าค่าความทนทานของอวัยวะนั้น ๆ จะเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการรักษาได้ หลักการสำคัญในการให้การรักษาด้วยรังสี คือการให้ปริมาณรังสีแก่กัอนมะเร็งให้สูงเพียงพอในขณะเดียวกันให้เนื้อเยื่อปกติ ได้รับรังสีน้อยที่สุด เพื่อเพิ่มโอกาสในการควบคุมโรค แต่มีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้น น้อยที่สุด การเลือกใช้รังสีรักษาจึงขึ้นกับการตอบสนองของก้อนเนื้องอกและ ความทนทานต่อรังสีของอวัยวะข้างเคียงเป็นสำคัญ