การรักษาระยะไกล

รังสีที่ใช้ได้แก่ รังสีเอกซ์ รังสีแกมมา นิวตรอน และพวกอนุภาคต่างๆ ส่วนใหญ่แล้วมักนิยม ใช้รังสีแกมมาจากเครื่องโคบอลต์-60,รังสีเอกซ์พลังงานสูง จากเครื่องเร่งอนุภาค และนิยมใช้อนุภาคอิเล็กตรอน รักษาบริเวณพื้นผิวตื้น ๆ การเลือกชนิดและพลังงาน ของรังสีรักษาผู้ป่วย ต้องพิจารณาลักษณะรูปร่าง ตลอดจนตำแหน่งที่ตั้งของก้อนมะเร็ง

ชนิดของรังสีที่ใช้

รังสีเอกซ์

ก.รังสีเอกซ์ชนิดสัมผัส (Contact x-rays) 40-60 กิโลโวลท์ (kV) ระยะต้นกำเนิดรังสีห่างจากผิวผู้ป่วย 5-15 ซม. ใช้รักษาแผลเป็นหลังการผ่าตัด

ข.รังสีเอกซ์ชนิดผิว (Superficial x-rays) 60-140 กิโลโวลท์ ระยะต้นกำเนิด รังสีห่างจากผิวผู้ป่วย 15-20 ซม. สามารถรักษาเนื้อร้ายในความลึกจากผิวไม่เกิน 5 มม.

ค.รังสีเอกซ์ชนิดลึก (Orthovoltage หรือ Deep x-rays) 150-500 กิโลโวลท์ ระยะต้นกำเนิดรังสีห่างจากผิวผู้ป่วย 30-50 ซม. สามารถรักษาเนื้อร้ายได้ในความลึกจากผิว ไม่เกิน 2 ซม. ซึ่งในปัจจุบันใช้น้อยมากเพราะมะเร็งส่วนใหญ่แล้วจะอยู่ลึกกว่านี้

ง.รังสีเอกซ์ชนิดพลังงานสูง (Megavoltage x-rays) พลังงานมากกว่า 1 ล้านโวลท์ เรียกว่า megavoltage beam ซึ่งหลอดเอกซเรย์ธรรมดา ไม่สามารถผลิตเอกซเรย์ใน ช่วงล้านโวลท์ได้ ต้องใช้เครื่องเร่งอนุภาค เช่น เครื่องLinear Accelerator เร่งอิเล็กตรอน โดยใช้ไมโครเวฟ ขนาดความถี่ประมาณ 3000 เมกกะไซเกิล/วินาที เป็นตัวที่ทำให้เกิดสนาม ไฟฟ้า และเร่งอิเล็กตรอนให้มีพลังงานตามต้องการ เมื่อให้ไปชนเป้าก็จะได้รังสีเอกซ์ ตามต้องการ นิยมใช้รังสีเอกซ์รักษาในช่วง 4-25 ล้านโวลท์ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนาดและตำแหน่ง ของก้อนมะเร็ง รังสีพลังงานสูงเหมาะกับก้อนมะเร็งที่อยู่ลึกและผู้ป่วยมีรูปร่างใหญ่โต

รังสีแกมมา

รังสีพลังงานสูงอาจใช้รังสีแกมมาจากสารกัมมันตรังสีได้ เช่น เครื่องโคบอลต์-60 ให้รังสีแกมมาพลังงานเฉลี่ย 1.25 ล้านอิเล็กตรอนโวลท์ (MeV) มีครึ่งชีวิต 5.26 ปี มีอายุการใช้งานจำกัด ต้องมีการเปลี่ยนต้นกำเนิดรังสีใหม่ โดยทั่วไปโคบอลต์-60 สามารถใช้รักษามะเร็งบริเวณศีรษะและลำคอได้ดี การใช้และบำรุงรักษาเครื่องง่ายไม่ยุ่งยาก

อนุภาค

ที่นิยมใช้คืออิเล็กตรอน ซึ่งได้จากเครื่องเร่งอนุภาคโดยจะมีระบบแม่เหล็กแยกอิเล็กตรอน ออกมาเมื่อต้องการใช้ ปกติแล้วเครื่องเร่งอนุภาคที่ผลิตเอกซเรย์พลังงานสูงขนาด 10 ล้านโวลท์จะผลิตอิเล็กตรอนขนาดพลังงานต่างๆ ตั้งแต่ 4-20 ล้านอิเล็กตรอนโวลท์ นอกจากนี้ยังมีการใช้อนุภาคอื่นๆ รักษามะเร็ง แต่อยู่ในระหว่างการทดลองค้นคว้า ได้แก่ โปรตอน นิวตรอน อนุภาคแอลฟา เป็นต้น